80 öncesinde gençler arasında yapılan bir ankete göre
gençlerin en çok istedikleri şey özgürlükleri olurken,
bugün aynı anketin sonuçları en çok istenenin para olduğunu
gösteriyor.
Daha ayrıntılı olarak bakacak olursak gençliğin geldiği
nokta hiç de iç açıcı değil. Arkadaşlık, dostluk ilişkilerinin
para ilişkisi olarak belirlendiği, kolay para kazanma
derdinden daha önemli bir derdin olmadığı, borsadan,
loto-totodan, piyangolardan nasıl para kazanılacağından
başka bir şey düşünmeyen, yaptığı işten çabuk sıkılan,
işyerindeki sorunların üstesinden gelemediği için sürekli
kendi işini kurarak kurtulacağını zanneden, iş arkadaşlarıyla
aynı sorunları paylaştığını düşünmeyen, sorunların
yalnızca kendi dar yaşam alanını oluşturan ortamdan
kaynaklandığını düşünen ve bunlardan dolayı da bireysel
kurtuluşunun her türlü yolunu arayan bir gençlik var.
Bu yazımızda kolay para kazanmak isteyenler için borsaya
eğileceğiz. Öncelikle borsanın ne olduğuna bir bakalım.
Borsa teorik temeli itibarıyla, sermayenin tabana yayılmasını
ve böylece sanayiye sıfır maliyetli kaynak aktarılmasını
mümkün kılan bir araçtır. Çünkü şirket
sahibi, size hisselerinin bir kısmını devrederek sizden
para alacak, bunu da yeni yatırımlar yapmakta
kullanacaktır. Bu kaynağın geri ödemesi söz konusu
olmadığından, şirkete herhangi bir borç yükü de getirmeyecektir.
Bu hisseleri satın alanlar da, istedikleri
takdirde, borsa denilen pazarda bunları nakde çevirerek
“ortaklık hakları”nı para veren başkalarına devredecektir.
Uzun vadede oluşan fiyatların, ekonominin genel
gidişiyle ilişkisi kurulabilse de, kısa vadelerde böyle bir
ilişki pek yoktur. Fiyatı, parası olan belirler ve buna da
“talep artışı” denir.
Dolayısıyla spekülasyon borsanın ruhunda vardır diyebiliriz.
Spekülasyon, ileride ortaya çıkabilecek fiyat dalgalanmalarından
yararlanarak kazanç sağlamaktır. Bir çokların
düşündüğünün tersine spekülasyon yapmak bir suç teşkil
etmez. Spekülatörler beklentileri satın alır ve beklentiler
gerçekleştiği zaman satarlar. Esas suç olan ise manipulasyon
yapmaktır. Manipülatörler beklenti yaratırlar ve
yeteri kadar katılımcı geldiği zaman satarlar. Genellikle
oltaya takılanlar hep küçük yatırımcı olur. Bir de teknik
analizciler vardır. Teknik analizciler de bu fiyat hareketlerinin
genel yönüne “trend” derler; bir futurist edasıyla
geleceği kestirmeye çalışırlar. Aslında onlara, “Madem ki
o kadar çok biliyorsunuz, teknik analiz bilgisi satarak para
kazanmak yerine, niye kendiniz yatırım yaparak para kazanmıyorsunuz?”
diye sormak gerekir.
Halbuki bizim borsamız gibi sığ piyasalarda, trendi, büyük
para sahipleri belirler. Yani ortada, ekonominin kendi dinamiklerinden
kaynaklanan bir gidiş yönü filan yoktur.
Finale kalmış olan o “hisselerin en son meraklısı”, eğer
akıllı para piyasayı terk etmişse, uzun yıllar bu hisseleriyle
bir arada yaşar. Bu akıllı para sahipleri de, kârlarını
ceplerine koyarak uzun sürecek bir tatile çıkarlar. Genel
olarak borsanın yönü makro ekonomik göstergelere bağlı olarak değişir. Yukarıda hisse
bazında pozisyon alan spekülatör,
manipülatör ve teknik analizciler
bu sefer küresel bazda yerlerini
alırlar. Küresel derecelendirme
kuruluşları sürekli olarak ülkeleri
denetler ve likiditeye yön verirler.
Bu paralelde herhangi bir noktada risk
oluştuğunda ya da kazancın daha fazla oluştuğu başka
mecralar bulunduğunda notlar değiştirilmekte borsalar
çökertilmektedir. Bu bizim hiç de yabancı olmadığımız
ve sıkça yaşadığımız bir senaryodur. Peki tarihte ilk kez
bir borsa ne zaman çöktü biliyor musunuz? Hollanda’da,
1637 yılında. Peki hangi “meta” üzerindeki spekülasyon
yüzünden? Lale, bildiğimiz lale soğanları yüzünden!
O devirde dünyanın en zengin ülkesi Hollanda’da “daha
çok, daha çok” kazanmak isteyen borsa oyuncuları, bir
ton balığın 13 Guilders’e satıldığı 1637 yılının Şubatında
“Semper Augustus” diye anılan TEK bir lale soğanını
10 bin Guilders’e satın alıyorlardı! Üç ay sonra aynı lale
soğanı “değerinin” yüzde 99’unu kaybetmiş ve borsa
çökmüştü. En yağlı müşteri olan Osmanlı Sarayının zararını
tahminlerinize bırakıyorum.
Israrla borsa diyenlere...
Yukarıda yazılanları okudum yine de borsa spekülatörü
olmak istiyorum diyorsanız aşağıda verdiğimiz kuralları
uygulamanızda fayda var.
1) Riskinizi önceden sınırlayın. Spekülasyona ayıracağınız
parayı kaybedebileceğinizi önceden kabullenin. Başka bir
amaç için biriktirilen paralarla yapılan spekülasyonlarda,
alınan kararların sağlıklı olmadığı gözleniyor. Başarılı alım/
satım kararları için zihnin bağımsız olması gerekir. Kararların,
kaybetme korkusu altında verilmesi hatalı sonuçlar
doğurabilir.
2) Kendi kendinizi tanıyın. Spekülatif hareketlerde duygulara
hakim olmak gerekir. Eğer girdiğiniz bir pozisyon
gece uykularınızı kaçırıyorsa, o pozisyonu mutlaka kapatmalısınız Borsalarda olaylar çok çabuk geliştiği için,
pozisyon almış kişiler günlük olayların etkisinde kalmamalıdır.
3) Küçük başlayın. Borsada tecrübeniz yoksa, ilk alışlarınızı
küçük miktarlarda ve fazla hareketli olmayan hisselerde
yapın. Hareketli hisselere girmeden önce, alım/satımdaki
zamanlamanın önemini kavrayın.
4) Ara verin. Her gün yapılan alım satımlar, kişinin karar
verme yeteneğini köreltebilir. Başarılı spekülatörler, hatalı
kararlarının artmaya başladığını hissettiklerinde, borsayı
unutup tatile giderler.
5) Seans içinde karar vermeyin. Kararlarınızı etkilenmeyeceğiniz
bir ortamda verin. Seans anında, görüşlerinize
ters düşen hareketlerin planlarınızı etkilemesine izin vermeyin.
Daha önce düşünmediğiniz yeni fikirler oluşturmayın.
İyice incelemeden yapılan hareketlerin genellikle
zararla sonuçlandığı gözlenir.
6) Çoğunluğa uymayın. Yapılan istatistikler, çoğunluğun
her zaman yanlış düşündüğünü göstermiştir. Herkesin
bildiği fikirlerden, haberlerden kaçının. Bazı istatistik büroları,
bankalar ve aracı kurumları arayarak borsa hakkında
görüşlerini düzenli olarak sorar. Bu görüşler iyimserlik
yüzdesi olarak her hafta yayınlanır. %85’in borsayı çok
iyi görmesi, düşüş belirtisi olarak kabul edilir. İyimserliğin
%25’in altına düşmesi ise, yükseliş belirtisidir.
7) Kendi fikrinizle, başkalarının fikrini birbirinden ayırın.
Kendi kararlarınızı verdikten sonra, başkalarının sizi etkilemesine
müsaade etmeyin. Dış görüşlerden etkilenirseniz,
sürekli karar değiştirmek zorunda kalabilirsiniz.
Çevrenizde her zaman sizi ikna edecek mantıklı sebepler
olabilir. Kararınızı değiştirirseniz, daha sonra ilk kararınızın
daha doğru olduğunu göreceksiniz.
Emin olmadığınız zamanlarda işlem yapmayın. Kendinizi
her gün alım/satım yapmak zorunda hissetmeyin. Başarılı
sonuca ulaşabilmek için disiplinli olmanız ve sabırla iyi
fırsatları beklemeniz gerekir. Bir pozisyona girmişseniz
sonucunu bekleyin. Şüpheleriniz varsa, pozisyonunuzu
kapatıp kenara çekilin.
9) Serbest fiyatlı emir vermeyin. Kısa vadeli alım satım yapan
spekülatörlerin serbest fiyatlardan kaçınması gerekir.
Limitli fiyat emirleri kullanmak daha doğrudur. İnandığınız
hissede bir kaç basamak ucuz alma hesabı yapmayın.
10) Aşağı doğru ortalama yapmayın. Önceden aldığınız bir
hisse ucuzlayınca ek alımlar yaparak maliyetlerinizi düşürmeye
çalışmayın. Aşağı giden fiyatlarda hiç bir zaman
ortalama yapılmaz. Eldekilerin satışı daha doğrudur. Yükselen
fiyatlarda ek alım yapılması mümkündür. Bunun da
piramit gibi kademeli olması gerekir.
11) Yüksek miktarlardaki alımı tek fiyattan yapmayın. Büyük
portföyler için yapılan alımı, bir kaç güne ve değişik
fiyatlara yayın. İlk alım yapıldıktan sonra hareketin doğru
olup olmadığını gözleyin. Pazarın yönünde aksi bir değişiklik
yoksa alıma devam edin.
12) Kaybeden bir pozisyona hiçbir zaman ek alım yapmayın.
Kendinize ve aldığınız hisseye ne kadar güvenirseniz
güvenin, eğer zarar ediyorsanız ek alım yapmayın. Aldığınız
hissenin düşüyor olması, sizin piyasanın yönüne uyum
sağlayamadığınızı gösterebilir. Maliyet düşürme çabası
pozisyonu daha da kötüleştirir.
13) Zararı kesin. Piyasa sizin düşüncenize ters hareket
ediyorsa, hata ettiğinizi kabul edin. Zararın neresinden
dönülse kardır. Borsaya yeni girenlerin başarısız olmalarındaki
en büyük etken, hata yapmış olabileceklerini kabullenmemeleridir.
Piyasa istediğiniz yöne dönsün diye
beklemek yerine, pozisyonu zararla kapatmak disiplin ve
irade gerektirir. Başarının sırrı buradadır.
14) Zararı sevin. Zarardayken satış yapmak çok zordur
fakat zararı sevmeyi öğrenmelisiniz. Çünkü zarar, karın
kardeşidir. Onurunuzu zedelemeden zarar etmeyi kabullenirseniz,
zararınız sınırlanacak ve başarınız artacaktır.
15) Beklenenin tersini yapın. Piyasada beklenen bir olayın,
beklenen reaksiyonu görmemesi al/sat sinyalidir. Beklenen
olumlu bir haberin açıklanmasından sonra fiyatlar
hala yükselemiyorsa, düşüş olacaktır. Olumsuz olay ve haberler piyasayı aşağı doğru etkilemiyorsa, yükseliş olacaktır.
16) Tepe ve dip noktalardan kaçının. Alçalan trendde fiyatın
her yukarı çıkışı, trendin o seviyeden değişeceğini
göstermez. Her dönüş noktasında, burası en düşük yerdi
diye alım yapmak size çok pahalı bir ders olabilir. Tepe
ve dip noktaların kendilerini ispat etmelerini beklemek
daha az zararlıdır. En tepede satmak, en dipte almak çabasında
olmayın.
17) Söylentiyi alın, gerçeği satın. Eğer bir hisse senedi için
olumlu söylentiler yayılmaya başlıyorsa alın. Söylentilerin
kesinleştiği anlaşılınca satın. Söylentiler ilk duyulduğunda
hisseye talebi arttırır. Dedikodular resmiyet kazandığında
fiyat zaten yükselmiştir. Satış yapın. Satış yaparak mutlaka
karı realize edin.
18) Çok kısa vadede oluşan karı alıp, hisseden uzaklaşın.
Bazen satın aldığınız hisse, birden hiç beklemediğiniz kadar
hızlı yükselmeye başlar. Yükselişin hep aynı tempoda
devam edeceğini sakın düşünmeyin. Satış yaparak mutlaka
karı realize etmelisiniz.
19) Küçük hesaplar yapmayın. Seçtiğiniz hissenin yükseleceğine
gerçekten inanıyorsanız, ucuz almaya çalışmayın.
Piyasa fiyatının 100 lira altında almaya çalışırken, hisseyi
kaçırabilirsiniz. Birkaç kademe ucuz almaya çalışmak bazen çok önemli fırsatların kaçmasına sebep olur. Kararlı
olun. Karar verdiğiniz zaman beklemeyin, uygulayın.
20) İçinde bulunduğunuz trendleri izleyin. Fiyat trendi en iyi
dosttur. Bir hissenin uzun vadeli trendi, orta vadeli trendi
ve kısa vadeli trendi hakkında bilginiz olmalıdır. Bazen biri
yukarı diğeri aşağı doğru olabilir. Hangi zaman diliminde
spekülasyon yapmak istediğinizi tayin etmelisiniz.
21) Trend dönüşlerini kollayın. Bazı spekülatörler, alım/satım
kararlarını oluştururken, dikkatlerini bu noktaya toplarlar.
Fiyatın trend çizgisi dışına çıkması ve orada kendini
ispat etmesi çoğunlukla trend dönüşünü ortaya koyar.
Yükselen çizginin aşağı doğru geçilmesi sat, alçalan çizginin
yukarı doğru geçilmesi al sinyali sayılır.
22) Fiyat hareketleri ile birlikte işlem miktarlarını da izleyin.
Fiyat ile işlem miktarının birlikte artması alış sinyalidir.
Yükselişin devam edeceğini gösterir. Fiyat azalırken,
işlem miktarının artış göstermesi satış işaretidir. Kararsız
fiyat hareketlerinde işlem artıyorsa, fiyatın yönü belli olana
kadar bekleyin.
23) Pazarın değişen momentumuna bakın. Eğer borsa her
gün yükseliyor fakat yükseliş her gün daha azalıyorsa, bu
piyasanın aşağı döneceğini gösterir. Momentum zayıflamaktadır.
Borsa günlerdir düşüyor fakat düşüş hızı gittikçe
azalıyorsa, yön değiştirme zamanı yaklaşmaktadır.
Piyasanın momentumu artmaktadır.
24) Kuvvetli hareketlerin ardından düzeltme geleceğini
unutmayın. Bir hisse kısa zamanda çok hızlı yükselmişse,
alım için gerilemesi beklenmelidir. Bazen bu gerileme
toplam yükselişin %60’ına varabilir. Hızlı bir düşüşte satış
kararı alındıysa, düzeltme yaparak fiyatın biraz yükselmesi
beklenir.
25) Alım/satım kararlarınızı o günkü fiyata dayandırmayın.
Fiyat çok düştü, artık düşmez veya çok yükseldi artık
yükselmez sanmayın. Fiyatların alt ve üstüne kendiniz sınır
koymayın. Çünkü fiyatlar sınır tanımaz. Birkaç senede
hiç ummadığınız kadar yükselebilir veya alçalabilir.
alıntıdır
