YATIRIM FON OKULU

[buzzy]

Yatırım fonu nedir?
•  Yatırımcıların tasarruflarının, muhtelif sermaye piyasası araçları kullanılarak, profesyonelce yönetilmesi için ortaya çıkarılan bir yatırım aracıdır.
•  Yatırım fonları halktan topladıkları paralar karşılığı, hisse senedi, hazine bonosu, devlet tahvili gibi sermaye piyasası araçlarından oluşan portföyleri yönetirler.
•  Her bir yatırımcı fonun sahip olduğu portföyün bir kısmını temsil eden katılma belgesini alarak fona ortak olur.

Yatırım Fonları'nın kanuni dayanağı nedir?

Fonlar, Sermaye Piyasası Kanunu ve bu kanuna dayanılarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından çıkartılan tebliğ esaslarına göre kurulur. Fonların kuruluş ve işleyişine ilişkin tüm hususlar Fon İçtüzüğü'nde ayrıntılı şekilde yer alır.

Yatırım fonlarının ana özellikleri nelerdir?
•  Kurucusunu, yöneticisini, sermayesini, hangi yatırım araçları ile değerlendirileceğini ve özelliklerini anlatan bir içtüzüğü vardır.
•  Sermaye Piyasası Kurulu tarafından denetlenir.
•  Katılma belgeleri yatırımcı adına Takasbank'ta saklanır.
•  Yatırımcıların beklentilerine göre, birikimlerini değişik alanlarda ve piyasalarda en verimli şekilde değerlendirmelerini sağlar.

Yatırım fonları ne şekilde denetlenir?

Yatırım fonunun kurucusu, her fon için belirli nitelikleri taşıyan en az bir denetçi atamak zorundadır. Yatırım fonları ayrıca, yapılacak bir sözleşme kapsamında 6 aylık ve yıllık olarak Bağımsız Dış Denetim şirketleri tarafından denetlenir. Yıllık denetim raporunun Sermaye Piyasası Kuruluna gönderilir. Kurul, yatırım fonlarını dilediği zaman denetleme yetkisine sahiptir.

Yatırım fonlarının tarihçesi?

24 Ocak 1980 kararlarıyla Türkiye'de yeni bir dönem aralanmış ve ekonominin her alanda serbestleşmeye dönük politikalar takip edilmeye başlanmıştır. 1980'li yıllar piyasa dinamiklerinin belirli olacağı yeni çerçevenin yasal ve kurumsal altyapısının oluşturulmasıyla geçmiştir. Bu çerçevede 1981 yılında Sermaye Piyasası Kanunu çıkartılmasının ardından 1982 yılında Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) kurulmuş; ardından 1986 yılında İMKB faaliyete başlamıştır. Finansal piyasalarda derinliği ve çeşitliliği arttırmanın bir adımı olarak 12.12.1986 tarihinde yayınlanan "Menkul Kıymetler Yatırım Fonu Katılma Belgelerinin İhracına ve Halka Arzına Dair Esaslar Tebliği" 'nin ardından 1987 yılında ilk menkul kıymet yatırım fonu faaliyete geçmiştir.

Kimler Yatırım Fonu Kurabilir ?

SPK tarafından belirlenmiş esaslara uyan bankalar, aracı kurumlar, sigorta şirketleri ve kanunlarında engel bulunmayan emekli ve yardım sandıkları Kurul' dan izin almak şartıyla fon kurup yönetebilirler.

Yatırım Fonları hangi yatırım araçlarına yatırım yapabilir?

Repo, Devlet Tahvili, Hazine Bonosu, Hisse Senedi, Özel Sektör Tahvili ve Finansman Bonosu, Yabancı Menkul Kıymetler, Yatırım Fonu, Değerli Madenler, Vadeli Sözleşmeler ve Opsiyonlar.

Yatırım fonlarının çeşitleri nelerdir?

Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yayınlanan tebliğ gereğince yatırım fonları, ana hatlarıyla iki gruba ayrılır :

A Tipi Yatırım Fonu: Bu tip bir fonun, portföy değerinin aylık ağırlıklı ortalama bazda en az %25'ini TC'de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerinden oluşması gerekir.

B Tipi Yatırım Fonu: A tipi fonların tabi olduğu sınırlamalara tabi olmayan fonlardır. Portföylerinde çok daha az miktarda hisse senedi tutabildikleri gibi, hiç hisse senedi taşımayabilirler.

Bu iki ana grup dışında fonlar, içerdikleri sermaye piyasası araçları itibarı ile değişik alt sınıflara (türlere) ayrılmışlardır. Bu uygulamanın amacı ise farklı portföy yapılarına sahip fonlar oluşturulmak yolu ile farklı yatırımcı tercihlerine hitap edebilmektir.

Portföye alınacak menkul kıymetler gözönünde bulundurularak, 11 ayrı yatırım fonu türü tanımlanmıştır. Bunlar; Tahvil ve bono fonu, Hisse senedi fonu, Sektör fonu, İştirak fonu, Grup fonu, Yabancı menkul kıymetler fonu, Altın ve diğer kıymetli madenler fonu, Değişken fon, Karma fon, Likit fon ve Endeks fondur.

Fonlar hangi türlerde kurulabilir?

Fon portföyünün en az % 51'ini devamlı olarak,
•  Kamu ve/veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırmış fonlar "Tahvil ve Bono Fonu",
•  Türkiye'de kurulmuş ortaklıkların hisse senetlerine yatırmış fonlar "Hisse Senedi Fonu",
•  Belirli bir sektörü (örneğin, çimento, tekstil gibi) oluşturan ortaklıkların menkul kıymetlerine yatırmış fonlar "Sektör Fonu",
•  Kurucunun iştiraklerince çıkarılmış menkul kıymetlere yatırım yapan fonlar "İştirak Fonu",
•  Belli bir topluluğun (Koç Topluluğu, Sabancı Topluluğu gibi) menkul kıymetlerine yatırım yapan fonlar "Grup Fonu",
•  Yabancı özel ve kamu sektörü menkul kıymetlerine yatırmış fonlar, "Yabancı Menkul Kıymetler Yatırım Fonu",
•  Ulusal ve uluslararası borsalarda işlem gören altın ve diğer kıymetli madenler ile bu madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına yatırmış fonlar "Altın ve Diğer Kıymetli Madenler Fonu",

Portföyünün tamamı;
•  Hisse senetleri, borçlanma senetleri, altın ve diğer kıymet madenler ile bunlara dayalı sermaye piyasası araçlarından en az ikisinden oluşan ve her birinin değeri fon porttöy değerinin %20'sinden az olmayan fonlar "Karma Fon",
•  Vadesine 90 günden az kalmış sermaye piyasası araçlarından oluşan fonlar "Likit Fon",
•  Portföy sınırlamaları itibariyle yukarıdaki türlerden herhangi birine girmeyen fonlar "Değişken Fon",

Portföyünün en az %80'i devamlı olarak;
•  Baz alınan ve Kurul tarafından uygun görülen bir endeksin değeri ile fonun birim pay değeri arasındaki korelasyon katsayısı (ilişki/paralellik) en az %90 olacak şekilde, endeks kapsamındaki menkul kıymetlerin tümünden ya da örnekleme yoluyla seçilen bir kısmından oluşan fonlar "ENDEKS FON", olarak adlandırılır.

Yatırım fonlarının avantajları nelerdir?

Yatırım Fonları'nın en önemli avantajları, profesyonel yönetimden yararlanma olanağı sunmaları olup, diğer bazı avantajları da aşağıdadır:
•  Portföy çeşitlemesi ile riskin azaltılıyor olması.
•  Her yatırımcı, Yatırım Fonu katılma belgelerini arzu ettiği sürece elde tutup, istediği anda satabilir. Dolayısıyla, fonlar yatırımcıya vade esnekliği ve likidite sağlar.
•  Yatırım Fonu'na en küçükten en büyüğe her türlü tutar yatırılabilir. Küçük meblağlar da diğerleriyle birleşerek tek bir portföy oluşturduğu için, yatırım fonlarının avantajlarından küçük yatırımcılar da büyük yatırımcılarla aynı şartlarda yararlanabilir.
•  Yatırımcıların beklentilerine göre, birikimlerini değişik alanlarda ve piyasalarda en verimli şekilde değerlendirmelerini sağlar.

Yatırım fonlarında değerleme nasıl yapılır?

Yatırım fonlarının portföyünde bulunan tüm varlıklar, her iş günü akşamı, işlem gördükleri piyasalarda oluşan ortalama fiyatlarla değerlendirilir. Sadece endeks fonların değerlemesi kapanış fiyatları üzerindendir.

Yatırım fonlarının performansları?
•  Türkiye'deki yatırım fonlarının performansı genel olarak sadece dönemlik veya yıllık getiri ile hesaplanmaktadır. Ancak dünya'da literatürde oldukça sık kullanılan riske dayalı getiri analizlerinin de gözönüne alınması gerekmektedir.
•  Türkiye'de de yatırımcıların yatırım tercihlerini yaparken bilinçli bir şekilde, en iyi getiriyi "en az riski" alarak yönetilen fonlardan yana kullanmaları arzu edilmektedir.
•  Riske göre düzenlenmiş ve piyasa risklerinden etkilenmeyen performans değerlendirilmesi yatırım fonu yöneticilerinin yönetebilme ustalıklarını, becerilerini, uyguladıkları yönetim stratejilerinin doğruluklarının test edilmesinde kullanılan yöntemlerden birisidir.
•  Riske göre getiri düzeltilmiş performans ölçümlerinin en çok kullanılanı SHARPE ORANI'dır.

SHARPE Oranı:
•  Değişkenliğe Göre Ödül oranı veya kısaca Ödül Oranı olarak bilinen William Sharpe' ın geliştirdiği performans ölçütü portföyün artık getirisini standart sapma ile karşılaştırmaktadır.
•  Portföyün artık getirisi (Risk Primi) olarak kasdedilen, dönemin ortalama portföy seti getirisinden risksiz faiz oranının çıkarılması ile bulunur. Standart sapma ise toplam riski temsil eder. Formüle edersek;

SHARPE ORANI = ( Portföyün Getirisi - Risksiz Portföyün Getirisi ) / Toplam Risk (Standart Sapma)
•  Bu oranın yüksek olması yatırımın performansının riske dayalı getiri esasına göre iyi olduğunu, düşük oran ise başarısız bir performansa sahip olduğunu gösterir.

Fon seçimi yaparken?
•  Yatırımcıların fonlar arasında seçim yaparken öncelikle kendi yaş, gelir ve risk durumlarını gözden geçirmeleri gerekmektedir.
•  Daha sonra önümüzdeki dönemde piyasadaki beklentileri de gözönüne alarak, yapacağı yatırımdan ne kadar getiri hedeflediğini belirlemelidirler.
•  Bu noktada portföy yönetimi bölümleri veya şirketleri devreye girerek, belirlenen hedef getirinin ulaşılabilirliğini incelemeliler ve ulaşmak için alınması gereken riski yatırımcıların önüne sermelidirler.

Yatırımcıların dikkat etmesi gereken noktalar:
•  Yatırımcıların piyasayı zamanlaması kolay değildir ve yatırım yapacağı vadeyi kesinlikle önceden belirlemelidirler. A tipi yatırım fonları için biraz daha uzun vade düşünülmeli ve bu vade mutlaka 6 aydan uzun olmalıdır.
•  Yatırımcıların mutlaka; fon yöneten kurum, fonun yöneticileri, fonun veya yöneticilerin geçmiş yıllardaki performansları ve fonun büyüklüğünü gözönüne almaları gerekmektedir. Yatırım yaptığı fonun, içtüzüğü itibariyle yatırım yapabileği enstrümanları araştırmalı ve bu fonun performansını hangi alternatiflere göre ölçmesi gerektiğini belirlemelidirler (eğer fon başka bir fonla kıyaslanacaksa benzer büyüklük ve özellikteki fonlarla kıyaslanmalıdır).
•  Fona yatırım yapılırken, geçmiş dönemlerdeki performansı araştırılmalıdır. Ancak performansı çok kısa bir dönem için ölçülmemeli ve getirinin yanında alınan birim risk başına getirilerde gözönüne alınmalıdır. Örneğin yıllık bazda, ortalama %70 hisse senedi taşıyan ve %150 getiri sağlayan bir A Tipi fonun yanında ortalama %50 hisse senedi taşıyan ama yine %150 getiri sağlayan başka bir A Tipi fon varsa, 2. Fon daha başarılı bir yönetim sergilemiş, daha düşük riskle aynı getiriyi sağlamış olduğundan dolayı yatırımcılar tarafından tercih edilmelidir.
•  Yatırım fonları piyasasında oldukça geniş yelpazede yatırım yapabilecek enstrümanlar bulunmaktadır ve hertürlü piyasa koşulunda mutlaka yatırımcılara uygun bir enstrüman bulunmaktadır, önemli olan doğru yatırım fonunun seçilmesi doğru zamanlamayla doğru kişi tarafından seçilmesidir.

Yatırım fonları nasıl vergilendirilir?

1 Ekim 2006 tarihinde geçilen yeni vergilendirme düzenine göre, yatırım fonlarının içinden kesilen %10'luk stopaj kalkacaktır.
Bu tarihten itibaren tam mükellef gerçek ve tüzel kişiler için yatırım fonu alım satım kazancı üzerinden %10 oranında stopaj uygulanacaktır.

Portföylerinde daha önceden yatırım fonu bulunan yatırımcılar için, 1 Ekim 2006 tarihli fiyat vergilemeye esas maliyet olarak kabul edilecektir.

Portföyünde en az %51 oranında hisse senedi taşıyan yatırım fonu katılma belgelerinin alım satımından doğacak kazançlar, 1 yıldan daha fazla elde tutulması durumunda stopaja tabi olmayacaktır. Tam mükellef gerçek kişiler için; A ve B tipi yatırım fonları kazançları stopaja tabi değildir. (%15 oranında stopaj yatırım fonu bünyesinde yapılmaktadır.) Yıllık beyanname ile beyan edilmez.

Tam mükellef kurumlar için; A ve B tipi yatırım fonları kazançları stopaja tabi değildir. (%15 oranında stopaj yatırım fonu bünyesinde yapılmaktadır.) Kurumlar vergisine tabidir.